Çocuğumun Besin Alerjisi Var mı?

Çocuğunuz süt içtikten sonra kusuyor, yumurta yedikten sonra döküntü çıkarıyor ya da bazı gıdalardan sonra karın ağrısı yaşıyorsa aklınıza ilk gelen şey besin alerjisi olabilir. Günümüzde besin alerjileri çocukluk çağında giderek daha sık konuşulan bir sağlık sorunu haline gelmiştir. Ancak her belirti besin alerjisi anlamına gelmez ve gereksiz diyetler çocukların büyümesini olumsuz etkileyebilir.

Peki besin alerjisi nedir, nasıl anlaşılır ve tedavide nelere dikkat edilmelidir?

Besin Alerjisi Nedir?

Besin alerjisi, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bazı besin proteinlerini tehlikeli olarak algılaması ve buna karşı aşırı tepki vermesidir.

Bu tepki bazen hafif belirtilerle ortaya çıkarken, bazen de anafilaksi adı verilen hayatı tehdit eden ciddi reaksiyonlara neden olabilir.

Ancak unutulmamalıdır ki her besine bağlı yakınma alerji değildir. Gaz sancısı, huzursuzluk, kusma veya dışkı değişiklikleri sağlıklı bebeklerde de görülebilir.

Çocuklarda En Sık Alerji Yapan Besinler

Çocukluk çağında en sık alerjiye neden olan besinler şunlardır:

İnek sütü ve süt ürünleri
Yumurta
Buğday
Soya
Yer fıstığı
Fındık, ceviz gibi kuruyemişler
Balık
Kabuklu deniz ürünleri
Susam

Özellikle küçük çocuklarda süt ve yumurta alerjisi daha sık görülürken, büyük çocuklarda kuruyemiş ve deniz ürünü alerjileri daha ön plana çıkmaktadır.

Besin Alerjisinin Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler her çocukta farklı olabilir.

Cilt Bulguları

En sık görülen belirtilerdir.

Kurdeşen (ürtiker)
Egzama
Dudak veya göz çevresinde şişlik
Kaşıntı

Sindirim Sistemi Bulguları

Kusma
Reflü benzeri yakınmalar
Karın ağrısı
İshal
Kabızlık
Dışkıda kan
İştahsızlık
Büyüme geriliği

Solunum Sistemi Bulguları

Burun akıntısı
Hışıltı
Kronik öksürük

Ciddi Bulgular

Bazı çocuklarda:

Nefes darlığı
Yaygın döküntü
Tansiyon düşüklüğü
Bayılma
Anafilaksi

gelişebilir ve bu durum acil müdahale gerektirir.

Tanı Koymak Neden Zordur?

Besin alerjisinin en zor yönlerinden biri belirtilerinin birçok hastalıkla karışabilmesidir.

Örneğin:

Gaz sancısı
Reflü
Kolik
Kabızlık
Egzama

her zaman besin alerjisi anlamına gelmez.

Bu nedenle yalnızca kan testlerine veya internetten edinilen bilgilere göre diyet yapmak doğru değildir.

Tanıda;

Ayrıntılı öykü,
Besin günlüğü,
Fizik muayene,
Gerektiğinde alerji testleri,
Eliminasyon diyeti ve
Doktor kontrolünde yapılan yükleme testleri

birlikte değerlendirilir.

Besin Alerjilerinin En Büyük Tehlikesi: Gereksiz Diyetler

Aileler çoğu zaman çocuklarının birçok besine alerjisi olduğunu düşünerek çok sayıda gıdayı diyetten çıkarabilmektedir.

Oysa gereksiz kısıtlamalar;

Boy uzamasında yavaşlamaya,
Kilo alamamaya,
Demir eksikliğine,
Kalsiyum eksikliğine,
Vitamin yetersizliklerine

neden olabilir.

Bu nedenle yalnızca alerji yaptığı kanıtlanan besinlerin diyetten çıkarılması gerekir.

Tedavide Temel Kural Nedir?

Besin alerjisinin temel tedavisi, soruna neden olan besinin diyetten çıkarılmasıdır.

Ancak burada önemli olan nokta şudur:

Çocuğun tolere edebildiği hiçbir besin gereksiz yere yasaklanmamalıdır.

Tedavinin amacı çocuğu aç bırakmak değil, güvenli ve dengeli bir şekilde beslemektir.

Anne Sütü Alan Bebeklerde Ne Yapılır?

Birçok aile, bebeğinde besin alerjisi saptandığında emzirmeyi bırakması gerektiğini düşünür. Bu doğru değildir.

Anne sütü çoğu zaman devam ettirilir.

Gerektiğinde annenin diyetinden:

Süt ve süt ürünleri,
Dana eti,
Yumurta,
Soya gibi sorumlu olduğu düşünülen besinler çıkarılabilir.

Bu süreç mutlaka doktor ve diyetisyen kontrolünde yürütülmelidir.

Özel Mamalar Ne Zaman Kullanılır?

Anne sütünün yeterli olmadığı veya kullanılamadığı durumlarda özel mamalar tercih edilir.

Bunlar:

İleri Hidrolize Mamalar

Süt proteinleri küçük parçalara ayrılmıştır ve çoğu alerjik bebek tarafından tolere edilir.

Aminoasit Bazlı Mamalar

Daha ağır alerjik hastalarda kullanılır.

Özellikle:

Şiddetli süt alerjisi,
Çoklu besin alerjisi,
Eozinofilik özofajit gibi durumlarda tercih edilir.

Besin Alerjisi Kalıcı mıdır?

Hayır.

Özellikle inek sütü alerjisi olan çocukların büyük bölümü zaman içinde tolerans geliştirir.

Araştırmalar göstermektedir ki:

1 yaşında çocukların yaklaşık üçte biri,
2 yaşında yarısından fazlası,
3 yaşında ise büyük çoğunluğu

sütü sorunsuz tüketebilir hale gelmektedir.

Bu nedenle diyetlerin gereksiz yere yıllarca sürdürülmesi doğru değildir.

Ailelere Öneriler

✔ Kendi başınıza tanı koymayın.

✔ İnternetteki her bilgiye güvenmeyin.

✔ Gereksiz besin yasaklarından kaçının.

✔ Çocuğunuzun boy ve kilosunu düzenli takip edin.

✔ Etiket okuma alışkanlığı kazanın.

✔ Şiddetli alerjisi olan çocuklarda doktorun önerdiği acil tedavi planını mutlaka öğrenin.

✔ Düzenli doktor kontrollerini aksatmayın.

Sonuç

Besin alerjileri çocukluk çağında sık görülen ancak doğru yönetildiğinde başarılı şekilde kontrol altına alınabilen hastalıklardır. En önemli nokta, gereksiz diyetlerden kaçınmak ve yalnızca gerçekten sorun yaratan besinleri belirleyerek güvenli bir beslenme planı oluşturmaktır. Doğru tanı ve uygun takip sayesinde çocukların büyük bölümü sağlıklı büyümesini sürdürebilir ve birçok alerji zamanla kendiliğinden düzelebilir.

Yazar

Doç. Dr. Hasret Ayyıldız Civan
Çocuk Gastroenterolojisi, Hepatoloji ve Beslenme Uzmanı